Eronda tarixiy ahamiyatga ega uzoq muddatli internet uzilishi yakunlandi

Insoniyat tarixida va zamonaviy raqamli makonda misli ko‘rilmagan voqelik nihoyasiga yetdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

Global tarmoq faoliyatini monitoring qiluvchi nufuzli NetBlocks tashkilotining rasmiy bayonotiga ko‘ra, joriy yilning 26 may kuni Eronda internet va ijtimoiy tarmoqlar qisman qayta tiklandi. Eron aholisi 88 kun, ya’ni 2093 soat davomida tashqi dunyodan uzilgan holda, raqamli izolyatsiyada yashashga majbur bo‘ldi.

Tahlilchilar ushbu holatni zamonaviy dunyo tarixidagi eng uzoq muddatli va keng ko‘lamli milliy shatdaun sifatida baholamoqda. Mazkur jarayonning siyosiy sabablari, iqtisodiy oqibatlari hamda internet qaytganidan so‘ng aholi duch kelgan ma’naviy shok holatini tahlil qilamiz.

Eronda tarmoq uzilishi 8 yanvar kuni hukumat siyosatiga qarshi boshlangan ommaviy namoyishlar ortidan yuz bergan edi. Garchi oradan bir necha hafta o‘tib aloqa qisman yaxshilangan bo‘lsa-da, 28 fevralda AQSH va Isroilning Eron hududiga harbiy hujum uyushtirishi vaziyatni o‘zgartirdi.

Rasmiy Tehron xavfsizlikni bahona qilib, internetni to‘liq blokladi. Hukumatni ushbu cheklovlarni yumshatishga majbur qilgan asosiy omil mamlakat iqtisodiyotining chuqur inqirozga yuz tutishi bo‘ldi.

Eron Savdo-sanoat palatasi vakili Afshin Kolahiyning aprel oyidagi hisobotiga ko‘ra, internetning yo‘qligi iqtisodiyotga kuniga 70-80 million dollar zarar keltirgan. Aloqa vaziri Sattor Hoshimiy esa mamlakatning 90 millionlik aholisidan qariyb 10 million nafarining daromadi bevosita raqamli texnologiyalar bilan bog‘liq ekanini qayd etgan.

Tarmoqning qisman tiklanishi eronliklar tomonidan turlicha qabul qilindi. Tehronlik bir rassom ayol The Guardian nashriga bergan intervyusida buni ozodlik hissi bilan qiyoslagan bo‘lsa, boshqa bir poytaxtlik fotograf internetning asosiy huquq ekanini ta’kidlab, shatdaun tufayli yuzaga kelgan moliyaviy qiyinchiliklardan shikoyat qildi.

Isfahonlik bir geymer esa o‘z auditoriyasini butunlay yo‘qotganini va ko‘plab hamkasblari tirikchilik uchun o‘z texnikalarini sotib, boshqa sohalarga o‘tishga majbur bo‘lganini aytib o‘tdi. Eng og‘ir ruhiy zarba internetning qaytishi bilan odamlar urush davrida sodir bo‘lgan vayronagarchiliklar va yaqinlarining o‘limi aks etgan kadrlarni ko‘rganida yuz berdi.

Tehronlik bir o‘qituvchi ijtimoiy tarmoqlar motam xabarlari bilan to‘lib-toshganini, bu urushda hech bir tomon yutmaganini va asosiy zarar oddiy xalqqa yetganini ta’kidladi. Kelgusida Eron rahbariyati virtual cheklovlardan voz kechish niyatida emas.

Siyosiy kuzatuvchilar Tehron kelajakda Xitoy tajribasi asosida raqamli nazorat va qattiq filtrlash tizimini joriy etishga intilayotganini taxmin qilmoqda.